OSMANLI TÜRKÇESİ 2- GÖRÜLEN GEÇMİŞ
ZAMAN- دى
-Dİ
(DI,DU,DÜ,TI,TU,TÜ) (GEÇMİŞ ZAMAN EKİ) : دى şeklinde
gösterilir. görülen geçmiş zaman, geçmişteki faaliyetin bizzat görüldüğü,
bizzat yapıldığı zaman sigâsına verilen isimdir. Ek ses uyumlarına normal
olarak uysa da Osmanlı Türkçesinde uymaz. Osmanlı Türkçesinde bu ekin bir tek
yazılış şekli vardır ve her daim o yazılışı kullanılır. Bununla birlikte
Osmanlı Türkçesi metinleri okunurken ses uyumlarına da uyulur. Yani görülen
geçmiş zaman eki yazılış olarak tek biçimli olup kurallara uymazken okunuşta
bütün kurallara uyularak okunur.
Bu ek Köktürk Türkçesinde sadece +D harfi ile
karşılanmaktadır. Örneğin; "geldim" kelimesinin Köktürk Türkçesindeki
tahlili:
Gel-d-im şeklindedir. Burada "gel" fiil kökü,
"d" harfi görülen geçmiş zaman eki, "im" ise 1. tekil şahıs
eki olarak kullanılmaktaydı. Aslında bu ek eskiden "kel-it-im"
şeklinde kullanılmaktaydı. "It" ekindeki "ı" harfi
imerizasyona uğrayarak ekten düşmüş ve ek sadece "t" olarak
kalmıştır. Bu "t" harfi ise günümüzde "d" harfine
dönüşmüştür.
ÖRNEKLER:
ÖRNEKLER:
1, 2 ve 3. Tekil Şahısları Görülen Geçmiş Zaman Çekimleri:
Gücendim-گوجندم ⇐
Gücendin-گوجندڭ ⇐
Gücendi-گوجندى ⇐
1, 2 ve 3. Çoğul Şahısları Görülen Geçmiş Zaman Çekimleri:
Gücendik-گوجندك ⇐
Gücendiniz-گوجنديڭز ⇐
Görülen Geçmiş Zamanın Olumsuz Çekimleri:
Görülen geçmiş zamanın olumsuzu -mA ekiyle yapılır. Örneğin:
1,2 ve 3. Tekil Şahısları Görülen Geçmiş Zamanın Olumsuz Çekimleri:
Gelmedim-گلمه دم ⇐ Gelmedin-گلمه دڭ ⇐
Gelmedi-گلمه دى ⇐
1,2 ve 3. Çoğul Şahısları Görülen Geçmiş Zamanın Olumsuz Çekimleri:
Gelmedik-گلمه دك ⇐
Gelmediniz-گلمه دڭز ⇐
Gelmediler-گلمه دلر ⇐
Bu derste Osmanlı Türkçesinde kullanılan görülen geçmiş zamanı işledik. Faydasının olması dileklerimle Nazife Nur YILMAZ.